|
موضوع مقاله ، معماري صخره اي است كه گستردگي خاصي دارد و شامل دهكده ها ، معابد ، مساجد ، دژها و مقابري مي شوند كه در دل صخره ها كنده شده اند در اين مقاله ، نه مسجد ، معبد و نيايشگاه كه بر سبك معماري صخره اي ساخته شده اند ، معرفي مي شوند مسجد سنگي ( صخره اي ) داراب ، يك نمونه منحصر به فرد در ايران است و بنايي اسلامي است كه در كوه ‹‹ پهنه ›› قرار مي گيرد اين مسجد در مركز خود ، حوضي با پلان مربعي دارد ، كه به موازات نورگير سقف كنده شده و درست هم اندازه آن است . اين مسجد در دو قسمت ، كتيبه دارو يكي كتيبه محراب و ديگري ، كتيبه اي است كه در قسمت بالاي و رودي داخلي جلوخان و ابتداي ايوان شرقي در بالاي درگاه و جرزهاي طرفين آن قرار دارند و به طور كلي مسجد سنگي داراب هيئتي كاملاً اسلامي دارد بدون آن همانند جهار طاقي ها يا به پيروي از طرح آنها كنده شده ، كه ريشه در معماري گذشته ايران دارد مسجد صخره اي شهرايج نمونه ديگري است كه در دل كوه كنده شده است و در اطراف اصطهبانات واقع شده است مسجد ايج يا ايگ محراب كتيبه داري دارد و اين مسجد از جهاتي ، شباهت به طاق بستان دارد و مسجد صخره اي ايچ با محراب خود همانند مسجد سنگي داراب دقيقاً در جهت قبله كنده شده است سبك و پلان آن به سنت معماري ساساني شباهت دارد نمونه ديگر مسجد صخره اي قدمگاه است كه يك راهروي ورودي و فضاي مدور گنبدي شكل دارد و تماماً در صخره كنده شده است و در ابتدا ، مسجد قدمگاه يك نيايشگاه و احتمالاً يك معبد مهدي بود. نيايشگاه عظيم صخره اي و رجووي نمونه بزرگ ديگري است كه داري فضاهاي گنبدي شكل است و داراي يك ورودي بزرگ تالار مركزي ، سه اتاق مدور گنبدي شكل ، و چند اتاق ديگر است. گنبد محرابه آن داراي قطار بندي حجاري شده و نقوش هندسي گره چيني است كه تماماً در دوران اسلامي در قرن هفتم و هشتم هجري پرداخت شده است نمونه ديگر معبد اباذر كه در نير است و از جهاتي با معابد قبلي شبيه است. معبد اباذر با پلاني منظم، داراي عناصري است كه بي ارتباط با مذهب مهدپرستي نيست ، از جمله داراي مذبح ، سكو ، طاقچه هاي متعدد و سه نور گير است و شواهد نشان مي دهند كه متعلق به دوره اشكاني است و اصل معبد دست نخورده باقي مانده است و تعداد13 عدد كنگره صخره اي در آن وجود دارد. از جمله مساجد ديگري كه در قرن هفتم هجري در دل صخره ها كنده شده اند، مسجد صخره اي كندوان در آذربايجان شرقي و مسجد ميمند كرمان است علاوه بر آن ، در دوره ايلخاني معبد با عظمت ديگري در اطراف سلطانيه زنجان ، در كوههاي داشكس كنده شده است كه با نقش كنده شده اژدها در كنار طاقچه هاي محراب گونه اسلامي خود نمايي مي كند .
|
